Naukowe podstawy psychoterapii Gestalt w programie szkolenia w Instytucie Integralnej Psychoterapii Gestalt

artykuł z dnia 13 kwietnia 2026

Program kształcenia w Instytucie Integralnej Psychoterapii Gestalt jest zaprojektowany tak, by łączyć teoretyczne podstawy naukowe nurtu z ich bezpośrednim zastosowaniem w praktyce klinicznej. Struktura Szkoły została ułożona spiralnie – od wprowadzenia w doświadczenie i język Gestalt, poprzez rozwój refleksji fenomenologicznej, aż po zaawansowaną praktykę kliniczną, superwizję i badania. Każdy etap nauki i każdy moduł dydaktyczny stanowi praktyczną realizację podstawowych założeń psychologii postaci, teorii pola, filozofii dialogu i fenomenologicznej epistemologii, które tworzą fundament psychoterapii Gestalt.

Historyczne i filozoficzne źródła nauczania

Na początku procesu kształcenia studenci poznają historyczne źródła i filozoficzne podstawy psychoterapii Gestalt, które stanowią jej naukowe zaplecze. Omawiane są zarówno inspiracje fenomenologiczne (Husserl, Merleau-Ponty), egzystencjalne (Heidegger, Jaspers), jak i dialogiczne (Buber, Levinas) oraz wpływy psychologii postaci (Wertheimer, Köhler) i teorii pola (Lewin). Celem tych zajęć jest nie tylko przekazanie wiedzy o rozwoju myśli Gestalt, ale zrozumienie, jak z tych nurtów wyłoniła się koncepcja człowieka jako istoty relacyjnej i ucieleśnionej – zanurzonej w kontekście sytuacyjnym, społecznym i historycznym.

Studenci uczą się, że Gestalt od samego początku wyrastała z dialogu między filozofią, psychologią i psychiatrią fenomenologiczną. Dlatego proces nauczania w Instytucie nie ogranicza się do przekazywania jednej szkoły myślenia – promuje otwartość metodologiczną i dialog z innymi nurtami terapeutycznymi. W ramach zajęć interdyscyplinarnych analizowane są punkty styku i różnice pomiędzy Gestaltem a podejściami psychodynamicznym, systemowym, egzystencjalnym czy współczesną neurobiologią relacyjną. Takie porównania pozwalają studentom umieszczać Gestalt w szerszym kontekście nauk o człowieku i rozumieć ją jako metodę integrującą wiedzę o relacjach, emocjach, ciele i świadomości.

Uczenie się poprzez doświadczenie i refleksję

W pierwszym okresie nauki dominują zajęcia ukierunkowane na bezpośrednie doświadczenie, samopoznanie i rozwój świadomości relacyjnej. Praca z cyklem samoregulacji, zjawiskiem kontaktu i koncepcją kontraktu wprowadza studentów w podstawowe zasady funkcjonowania człowieka w relacji z otoczeniem. Równolegle rozwijana jest postawa fenomenologiczna – zdolność do zawieszania założeń (epoché), uważnej obserwacji i opisu doświadczenia przed jego interpretacją. Dzięki temu studenci uczą się, jak prowadzić dialog terapeutyczny w duchu otwartości i ciekawości, bez uprzedniego definiowania znaczeń.

Zajęcia praktyczne – dotyczące komunikacji werbalnej i niewerbalnej, pracy z ciałem, ruchem, oddechem i głosem – służą rozwijaniu zdolności percepcji sytuacji w jej całości. Studenci uczą się, że każdy gest, ton głosu czy pauza może być nośnikiem znaczenia w kontakcie terapeutycznym. Zdolność dostrzegania i reagowania na takie subtelne sygnały rozwija ich wrażliwość estetyczną i sytuacyjną, czyli kompetencje kluczowe dla diagnozy i interwencji w duchu Gestalt (Roubal, Gecele, & Francesetti, 2016).

Od doświadczenia do praktyki klinicznej

Na dalszym etapie kształcenia program przenosi akcent z pracy własnej na praktykę kliniczną i rozumienie procesów grupowych. Studenci uczą się rozpoznawać i analizować zjawiska relacyjne w grupie, zrozumieć dynamikę pola terapeutycznego i badać własny udział w tworzeniu sytuacji klinicznej. W ramach ćwiczeń i superwizji uczestniczą w analizie przypadków, które uczą ich łączenia obserwacji fenomenologicznej z refleksją teoretyczną i planowaniem interwencji.

Na tym etapie rozwijane są także kompetencje diagnostyczne. Zajęcia z psychopatologii i diagnostyki klinicznej uczą studentów integrowania trzech perspektyw: nozologicznej, kontekstualnej i estetycznej (fenomenologicznej). Wykorzystywane są aktualne klasyfikacje psychiatryczne (ICD-10, DSM-5), ale w połączeniu z analizą jakości doświadczenia pacjenta i kontekstu relacyjnego. Objaw nie jest więc postrzegany wyłącznie jako przejaw choroby, lecz jako sposób organizowania kontaktu w sytuacji życiowej. Taka integracja odpowiada na współczesne potrzeby ochrony zdrowia psychicznego – łączy język medycyny z językiem relacji i doświadczenia.

Ucieleśnienie, emocje i neurobiologia relacji

W dalszej części nauki rozwijana jest świadomość ucieleśnienia – rozumienia ciała jako integralnej części procesów psychicznych. Zajęcia poświęcone pracy z ciałem, emocjami i ruchem realizują ideę, że umysł i ciało stanowią jedność w działaniu i percepcji (Fuchs, 2018). Studenci uczą się rozpoznawać napięcia, impulsy i ekspresje w ciele jako formy komunikacji, a nie tylko objawy. W praktyce terapeutycznej przekłada się to na umiejętność dostrajania się do klienta na poziomie somatycznym i emocjonalnym – poprzez rytm, oddech, głos i gest.

Ta część programu integruje wiedzę z zakresu neurobiologii interpersonalnej i współczesnych badań nad regulacją emocjonalną, co pozwala studentom rozumieć proces terapeutyczny także w perspektywie nauk o mózgu i przywiązaniu. Uczestnicy uczą się, jak relacje terapeutyczne wpływają na układ nerwowy i odwrotnie – jak neurofizjologia wspiera lub ogranicza zdolność do kontaktu.

Etyka i odpowiedzialność terapeuty

Etyka w nauczaniu psychoterapii Gestalt nie jest traktowana jako osobny przedmiot, lecz jako stały wymiar praktyki klinicznej. Zagadnienia odpowiedzialności, granic, autonomii i wpływu pojawiają się w całym cyklu nauczania – zarówno w pracy z przypadkami, jak i w analizie własnych reakcji terapeutycznych. Studenci uczą się, że etyczność nie polega tylko na stosowaniu zestawu zasad, lecz na świadomym uczestnictwie w relacji i ciągłej refleksji nad skutkami własnych działań. Jak podkreśla Spagnuolo Lobb (2016), etyka Gestalt jest etyką kontaktu – opiera się na uważności, empatii i wzajemnym uznaniu.

Superwizja, badania i studia przypadków

Końcowy etap kształcenia koncentruje się na doskonaleniu umiejętności klinicznych, refleksji badawczej i integracji doświadczenia. Superwizja prowadzona jest w oparciu o międzynarodowe standardy oceny kompetencji terapeuty (Gestalt Therapy Fidelity Scale – GTFS). Studenci uczą się analizować procesy terapeutyczne, identyfikować momenty zmiany i udzielać informacji zwrotnej w oparciu o obserwowalne kryteria jakości relacji (Fogarty, Bhar, & Theiler, 2020).

Zajęcia z metodologii fenomenologiczno-hermeneutycznej wprowadzają studentów w podstawy badań jakościowych. Uczą się prowadzić i analizować studia przypadków, stosować mikrofenomenologię i refleksję hermeneutyczną, a także wykorzystywać narzędzia ilościowe, takie jak CORE czy GMSE. Dzięki temu proces nauczania obejmuje pełny cykl naukowy – od doświadczenia i rozumienia, przez refleksję, po empiryczną weryfikację hipotez klinicznych.

Integracja teorii, praktyki i tożsamości terapeuty

Kształcenie w Instytucie Integralnej Psychoterapii Gestalt realizuje zatem nie tylko przekaz wiedzy, ale formację epistemologiczną, kliniczną i etyczną. Student rozwija świadomość sytuacyjną – zdolność rozumienia, jak teoria, metoda i osobiste doświadczenie splatają się w każdej relacji terapeutycznej. W ten sposób nauka staje się praktyką badania siebie i świata, a psychoterapia – żywą formą poznania.

Program Instytutu jest przykładem nauczania, w którym teoria naukowa, badania empiryczne i praktyka kliniczna tworzą jedną, dynamiczną całość. Gestalt nie jest tu zamkniętym systemem, lecz otwartą metodą spotkania – w nauce, w badaniu i w terapii.

Podsumowanie

Proces kształcenia w Instytucie Integralnej Psychoterapii Gestalt stanowi przykład realizacji naukowych podstaw psychoterapii w sposób dynamiczny i integralny. Łączy on refleksję filozoficzną z praktyką kliniczną, doświadczenie z badaniem, a teorię z codzienną praktyką spotkania z drugim człowiekiem. Nauczanie w Instytucie ucieleśnia ideę living theory – teorii, która nie istnieje poza doświadczeniem, lecz powstaje w nim i poprzez nie.

W tym sensie program Instytutu nie tylko przekazuje wiedzę, ale tworzy przestrzeń, w której rodzi się nowa jakość rozumienia człowieka i jego relacji ze światem. Studenci uczą się, że psychoterapia Gestalt jest zarówno nauką, jak i sztuką kontaktu – polega na badaniu, przeżywaniu i twórczym współtworzeniu sytuacji. Takie podejście pozwala zachować jedność między nauką, praktyką i etyką – trzy filary, na których opiera się profesjonalna i odpowiedzialna psychoterapia.

O autorze

Przypisy do artykułu

[1] Brownell, P. (red.). (2008). Handbook for theory, research, and practice in Gestalt therapy. Cambridge Scholars Publishing.

[2] Elliott, R., Greenberg, L. S., & Lietaer, G. (2004). Research on experiential therapies. In M. J. Lambert (red.), Bergin and Garfield’s handbook of psychotherapy and behavior change (wyd. 5, s. 793–826). Hoboken, NJ: Wiley. https://www.researchgate.net/publication/232460847_Research_on_experiential_psychotherapies

[3] Greenberg, L. S., & Malcolm, W. (2002). Resolving unfinished business: Relating process to outcome. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 70(2), 406–416. https://doi.org/10.1037/0022-006X.70.2.406

[4] Held, M. (2010). Forschungsbefunde zur Gestalt-Therapie. Besprechung einer Forschungsübersicht von Uwe Strümpfel. Gestalttherapie, 24(2), 171–176. Pobrano z https://www.oeagp.at/wp-content/uploads/Held2010Forschungsbefunde.pdf

[5] Herrera, P., Mstibovskyi, I., Roubal, J., & Brownell, P. (2019). Researching Gestalt therapy for anxiety in practice-based settings: A single-case experimental design. Psychotherapie-Wissenschaft, 9(2), 53b–67b. Pobrano z https://www.researchgate.net/publication/337190395_Researching_Gestalt_Therapy_for_Anxiety_in_Practice-Based_Settings_A_Single-Case_Experimental_Design

[6] Janowski, M., & Biedrycka, M. (2014). The Effectiveness of Gestalt Therapy in the Area of Emotion Regulation Conducted in Patients with Neurotic/Anxiety Disorders. Psychoterapia, 4(171), 63-75. https://strefabytu.pl/wp-content/uploads/2018/10/63Janowski_PT2014i4.pdf

[7] Javadi Larijani, F., Mojtabaie, M., Moghaddasi, M., & Hatami, M. (2023). Effectiveness of Gestalt therapy, behavioral activation and placebo on symptoms of anxiety in women suffering multiple sclerosis: A randomized controlled trial. International Journal of Travel Medicine and Global Health, 11(1), 227–233. doi. 10.30491/ijtmgh.2022.377009.1335 Pobrano z: https://www.ijtmgh.com/article_164270_1f6b5369f03d0174a4f0600a038c810a.pdf

[8] Kaisler, R. E., Fede, M., Diltsch, U., Probst, T., & Schaffler, Y. (2023). Common mental disorders in Gestalt therapy treatment: A multiple case study comparing patients with moderate and low integrated personality structures. Frontiers in Psychology, 14, 1-20. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1304726

[9] Klik, M. (2023). Badania nad skutecznością psychoterapii Gestalt [Preprint]. ResearchGate. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.29439.11683

[10] Meara, A., & Fogarty, M. (2017). Editorial: Excitement and growth in Gestalt research. Gestalt Journal of Australia & New Zealand, 13(2), 2-8.

[11] Raffagnino, R. (2019). Gestalt therapy effectiveness: A systematic review of empirical evidence. Open Journal of Social Sciences, 7, 66-83. https://doi.org/10.4236/jss.2019.76005

[12] Shahar, B., Carlin, E. R., Engle, D. E., Hegde, J., Szepsenwol, O., & Arkowitz, H. (2011). A pilot investigation of emotion-focused two-chair dialogue intervention for self-criticism. Clinical Psychology and Psychotherapy, 18(1), 1–12. https://doi.org/10.1002/cpp.762

[13] Sicoli, L. A., & Hallberg, E. T. (1998). An analysis of client performance in the two-chair method. Canadian Journal of Counselling/Revue canadienne de counseling, 32(2), 151-162.

[14] Stevens, C., Stringfellow, J., Wakelin, K., & Waring, J. (2011). CORE: Projekt badawczy psychoterapii Gestalt w Wielkiej Brytanii. Wyniki (tłum. R. Mizerska). British Gestalt Journal, 20(2), 22–27. Pobrano z: https://www.britishgestaltjournal.com/features/2014/12/28/polski-core

[15] Strümpfel, U. (2011). Erlebensaktivierende und die emotionale Verarbeitung fördernde Interventionen am Beispiel der Gestalttherapie. [Wykład, Berlin].

[16] Taylor, M. (2014). Trauma therapy and clinical practice: Neuroscience, gestalt and the body. Open University Press/McGraw-Hill Education.

[17] von Wyl, A., Crameri, A., Koemeda, M., Tschuschke, V., & Schulthess, P. (2013). Praxisstudie ambulante Psychotherapie Schweiz (PAP-S): Studiendesign und Machbarkeit. Psychotherapie-Wissenschaft, 3(1), 6–22.

[18] Wagner-Moore, L. E. (2004). Gestalt therapy: Past, present, theory, and research. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training, 41(2), 180–189. https://doi.org/10.1037/0033-3204.41.2.180

[19] Wheeler, G., & Axelsson, L. (2015). Gestalt Therapy (Theories of Psychotherapy ser.). In J. Carlson & M. Englar-Carlson (Series Eds.), American Psychological Association.

Nasze publikacje

Borderline oczami Gestaltu