Artykuł napisany przez autorkę w listopadzie 2025 ma skondensowaną formę – wyszczególnione zostały jedynie najważniejsze badania, a celowo pominięte te, które miały małe grupy badawcze lub opierały się tylko na metodach jakościowych. Dwie ostatnie części tekstu dotyczą ograniczeń Gestaltu oraz ukazują zadania i wyzwania naukowe aktualnie stojące przed psychoterapią Gestalt.
Osoby zainteresowane literaturą prezentującą obszerniejszy zakres badań odsyłamy na strony PTPG, do artykułu pani Magdaleny Grabowskiej z dnia 27.02.2026, w którym omówiła 48 badań opublikowanych w czasopismach naukowych w latach 1976-2025 oraz 5 prac przeglądowych opublikowanych w latach 2001-2023.

artykuł napisany w grudniu 2025

Badania potwierdzają, że nurt humanistyczno-doświadczeniowy, w tym terapia Gestalt, spełnia rygorystyczne kryteria skuteczności według standardów APA (Elliott, Greenberg i Lietaer, 2004, s. 48). Skuteczność ta dotyczy m.in. leczenia depresji, lęku, problemów relacyjnych, adaptacyjnych, a także pracy z osobami po psychozie i uzależnionymi.

Skuteczność na tle innych modalności

Według Wheeler i Axelsson (2015), efektywność terapii Gestalt jest porównywalna, a niekiedy wyższa niż terapii poznawczo-behawioralnej (CBT). Przegląd Strümpfla (2006, cyt. za: Wheeler & Axelsson, 2015, s. 114) nie wykazał istotnych różnic między CBT a Gestalt, wskazując przewagę tej drugiej w rozwoju kompetencji interpersonalnych. Badania Azara i Asadnii (2013, cyt. za: Wheeler & Axelsson, 2015, s. 114) oraz Stevens i in. (2011, cyt. za: Wheeler & Axelsson, 2015, s.114) potwierdzają równorzędną skuteczność Gestalt z innymi modalnościami.

Przeglądy i metaanalizy

Strümpfel (2006, cyt. za. Held, 2010; 2011), autor jednej z najobszerniejszych metaanaliz nad skutecznością terapii Gestalt, wykazał, że terapia ta przynosi poprawę w szerokim zakresie zaburzeń. m. in.: schizofrenii, zaburzeń osobowości, uzależnień, zaburzeń afektywnych. Potwierdzono długotrwałość osiągniętych efektów (Strümpfel, 2011).

Raffagnino (2019) w swojej analizie badań nad skutecznością terapii Gestalt, wskazała, że terapia Gestalt stosowana w interwencjach grupowych prowadzi do pozytywnych zmian w różnych obszarach. Badania pokazały m.in. większą aktywność kobiet we wspólnotach wiejskich (Gonzalez-Hidalgo, 2017, cyt. za: Raffagnino, 2019), redukcję lęku u rodziców uczniów szkół podstawowych (Leung & Khor, 2017, cyt. za: Raffagnino, 2019), wzrost poczucia skuteczności u kobiet po rozwodzie (Saadati & Lashani, 2013, cyt. za: Raffagnino, 2019), a także możliwość zastosowania wiedzy Gestalt w praktyce zawodowej psychiatrii i pielęgniarstwa (Kelly & Howie, 2011, cyt. za: Raffagnino, 2019). Efekty obserwowano również w pracy z osadzonymi, choć w tej grupie zmiany były zróżnicowane (Doric, 2017, cyt. za: Raffagnino, 2019). Skuteczność wykazano także przy użyciu konkretnych technik. U pacjentów geriatrycznych metody Gestalt i ekspresyjno-kreatywne przyczyniły się do poprawy objawów lękowych i depresyjnych, funkcjonowania społecznego i komunikacji (Draghici, 2011, cyt. za: Raffagnino, 2019). W pracy Holzinger i in. (2015) terapia oparta na świadomym śnieniu znacząco zmniejszyła częstotliwość koszmarów i zwiększyła zdolność przypominania snów (cyt. za: Raffagnino, 2019). Badania prowadzone wśród dzieci wykazały, że interwencje Gestalt pozwalały na redukcję objawów dystymicznych oraz intensywności objawów emocjonalnych dzięki budowaniu bezpiecznej, wspierającej relacji, co umożliwiło wyrażanie i omawianie trudnych emocji, takich jak strach, nieśmiałość czy smutek (Farahzadi & Masafi, 2013, cyt. za: Raffagnino, 2019). Z kolei połączenie terapii Gestalt z hipnozą okazało się skuteczne w leczeniu depresji – w grupach terapeutycznych odnotowano istotny spadek nasilenia objawów, podczas gdy w grupie kontrolnej nie stwierdzono zmian (González-Ramírez et al., 2017, cyt. za: Raffagnino, 2019). W podsumowaniu Raffagnino stwierdza, że obecna jakość i zakres badań nie pozwalają na szerokie uogólnienia, gdyż dominują analizy interwencji grupowych, a wciąż brakuje prac nad zastosowaniem terapii Gestalt w terapii indywidualnej, par i rodzin.

Stripling w Gestalt Interventions Benefitting Children and Adolescents: A Literature Review wskazał, że terapia Gestalt wspiera niepełnoletnich m.in. w redukcji lęku (zarówno u dzieci, jak i ich rodziców), łagodzeniu objawów traumy i depresji, a także w poprawie samooceny, umiejętności komunikacyjnych, ekspresji emocji oraz rozwiązywania konfliktów (Stripling, 2021, cyt. za Klik, 2023, s. 3).

Wybrane badania empiryczne

Do jednych z najważniejszych badań w obszarze skuteczności terapii Gestalt zalicza się brytyjski projekt CORE Stevens et al. (2011). To badanie wyróżnia się tym, że zastosowano w nim standaryzowane narzędzie CORE (Clinical Outcomes in Routine Evaluation) — klient wypełniał kwestionariusz przed i po terapii (34 pytania mierzące dobrostan subiektywny, objawy, funkcjonowanie życiowe oraz ryzyko), co pozwoliło na obiektywną ocenę efektów. W wyniku tej analizy odnotowano poprawę u 74 % pacjentów, z czego 56 % wykazało istotną klinicznie zmianę; wyniki te były porównywalne z rezultatami terapii prowadzonych w ramach innych nurtów. Podobne efekty uzyskano we Włoszech (La Rosa et al., 2019, cyt. za: Klik, 2023).

Kolejnym istotnym badaniem jest naturalistyczne badanie PAP-S (Von Wyl i in., 2013). Badanie to zasługuje na uwagę ze względu na szeroką skalę i rygor metodologiczny — obejmowało 86 terapeutów różnych orientacji oraz 362 pacjentów z różnymi diagnozami, a dane zbierano przez siedem lat w trzech punktach pomiaru. Dzięki wykorzystaniu standaryzowanych narzędzi i łączeniu metod ilościowych z jakościowymi dostarczyło ono wiarygodnych dowodów na skuteczność psychoterapii w warunkach klinicznych. Terapia Gestalt okazała się szczególnie skuteczna w leczeniu depresji – uzyskała najlepsze wyniki w porównaniu z innymi podejściami.

Herrera et al. (2019) wykazali redukcję objawów lęku i wzrost dobrostanu u pacjentek w projekcie SCED. Podobne efekty uzyskali Janowski i Biedrycka (2014).

Badania wykazały, że u pacjentów z nisko i umiarkowanie zintegrowaną strukturą osobowości (wg OPD) 30 sesji terapii Gestalt przynosi poprawę dobrostanu, zdrowia psychospołecznego i poczucia upodmiotowienia — przy czym w grupie nisko zintegrowanej kluczowe były interwencje ukierunkowane na świadomość ciała i werbalizację doznań, a w umiarkowanie zintegrowanej budowanie relacji, wspieranie samoregulacji i własnej skuteczności — jednocześnie nie stwierdzono zmian w strukturze osobowości, co wskazuje na potrzebę badań długoterminowych, zwłaszcza w obszarze emocji i doświadczeń cielesnych (Kaisler i wsp., 2023, s. 1, s. 17–18).

Javadi Larijani et al. (2023) potwierdzili skuteczność Gestalt i aktywacji behawioralnej w redukcji lęku u kobiet ze stwardnieniem rozsianym (p = 0,001).

Badania wykazały również efektywność terapii w leczeniu PTSD (Nazari et al., 2014, cyt. za: Klik, 2023).

Skuteczność technik Gestalt

Najlepiej przebadane techniki – „puste krzesło” i „dwa krzesła” – potwierdzają, że kluczowa dla zmiany jest aktywacja emocji i wzrost świadomości potrzeb (Greenberg & Malcolm, 2002).

W technice dwóch krzeseł dialog między częściami Ja prowadzi do integracji i redukcji samokrytycyzmu (Shahar et al., 2011).

 Badania Greenberga i wsp. (1980–1995) wykazały, że techniki Gestalt skuteczniej niż empatia czy podejścia poznawcze pogłębiają przeżywanie emocji, poprawiają samoświadomość i rozwiązywanie konfliktów (Wagner-Moore, 2004).

Ograniczenia stosowania psychoterapii Gestalt

Zadania naukowe stojące przed psychoterapią Gestalt

Jak zauważa Brownell (2008, s. 40), przed psychoterapią Gestalt stoją istotne wyzwania metodologiczne. Dotychczasowe badania, często koncentrujące się na pojedynczych technikach (np. praca z pustym krzesłem), potwierdzają ich skuteczność, ale nie pozwalają na uogólnienia dotyczące całego podejścia. Literatura opisująca zastosowanie Gestalt w pracy z populacjami klinicznymi pozostaje uboższa niż w innych nurtach (Werner, 2005, cyt. za Brownell, 2008, s. 40), a istniejące badania często oparte są na próbach quasi-klinicznych i nie w pełni spełniają współczesne standardy metodologiczne. Potrzebne są więc badania randomizowane (RCT) o odpowiednim projekcie, umożliwiające ocenę trwałości efektów oraz porównania między modalnościami terapeutycznymi.

Dalszy rozwój wymaga identyfikacji mechanizmów zmiany terapeutycznej i określenia, dla kogo terapia Gestalt jest najskuteczniejsza. W tym kontekście szczególne znaczenie mają badania pojedynczego przypadku (A-B-A) z analizą czasową, pozwalające uchwycić nie tylko zmiany w symptomach, lecz także „punkty zwrotne” w procesie terapii (Herrera i in., 2019). Tego typu projekty, łączące analizę ilościową i jakościową, są bardziej dostępne dla praktyków i umożliwiają badanie terapii w jej naturalnym kontekście (Herrera, Mstibovskyi, Roubal & Brownell, 2019).

Kolejnym obszarem rozwoju jest standaryzacja narzędzi badawczych. Istniejące skale, takie jak GMSE czy GIRL, wykazują zadowalającą rzetelność i powtarzalność (Meara & Fogarty, 2017), jednak wciąż brakuje narzędzi umożliwiających pomiar specyficznych procesów Gestalt – np. uważności na ciało czy regulacji emocji. Tworzenie i walidacja takich narzędzi stanowi kluczowy krok w kierunku rzetelnej oceny efektywności terapii.

Rozwój badań nad psychoterapią Gestalt wymaga również międzynarodowej współpracy – integracji inicjatyw badawczych, wymiany danych i doświadczeń poprzez konferencje oraz tworzenie sieci współpracy między badaczami a praktykami, co sprzyja prowadzeniu badań w realnych warunkach klinicznych i wzmacnia ich wartość naukową (Herrera i in., 2019).

O autorce

Przypisy do artykułu

[1] Brownell, P. (red.). (2008). Handbook for theory, research, and practice in Gestalt therapy. Cambridge Scholars Publishing.

[2] Elliott, R., Greenberg, L. S., & Lietaer, G. (2004). Research on experiential therapies. In M. J. Lambert (red.), Bergin and Garfield’s handbook of psychotherapy and behavior change (wyd. 5, s. 793–826). Hoboken, NJ: Wiley. https://www.researchgate.net/publication/232460847_Research_on_experiential_psychotherapies

[3] Greenberg, L. S., & Malcolm, W. (2002). Resolving unfinished business: Relating process to outcome. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 70(2), 406–416. https://doi.org/10.1037/0022-006X.70.2.406

[4] Held, M. (2010). Forschungsbefunde zur Gestalt-Therapie. Besprechung einer Forschungsübersicht von Uwe Strümpfel. Gestalttherapie, 24(2), 171–176. Pobrano z https://www.oeagp.at/wp-content/uploads/Held2010Forschungsbefunde.pdf

[5] Herrera, P., Mstibovskyi, I., Roubal, J., & Brownell, P. (2019). Researching Gestalt therapy for anxiety in practice-based settings: A single-case experimental design. Psychotherapie-Wissenschaft, 9(2), 53b–67b. Pobrano z https://www.researchgate.net/publication/337190395_Researching_Gestalt_Therapy_for_Anxiety_in_Practice-Based_Settings_A_Single-Case_Experimental_Design

[6] Janowski, M., & Biedrycka, M. (2014). The Effectiveness of Gestalt Therapy in the Area of Emotion Regulation Conducted in Patients with Neurotic/Anxiety Disorders. Psychoterapia, 4(171), 63-75. https://strefabytu.pl/wp-content/uploads/2018/10/63Janowski_PT2014i4.pdf

[7] Javadi Larijani, F., Mojtabaie, M., Moghaddasi, M., & Hatami, M. (2023). Effectiveness of Gestalt therapy, behavioral activation and placebo on symptoms of anxiety in women suffering multiple sclerosis: A randomized controlled trial. International Journal of Travel Medicine and Global Health, 11(1), 227–233. doi. 10.30491/ijtmgh.2022.377009.1335 Pobrano z: https://www.ijtmgh.com/article_164270_1f6b5369f03d0174a4f0600a038c810a.pdf

[8] Kaisler, R. E., Fede, M., Diltsch, U., Probst, T., & Schaffler, Y. (2023). Common mental disorders in Gestalt therapy treatment: A multiple case study comparing patients with moderate and low integrated personality structures. Frontiers in Psychology, 14, 1-20. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1304726

[9] Klik, M. (2023). Badania nad skutecznością psychoterapii Gestalt [Preprint]. ResearchGate. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.29439.11683

[10] Meara, A., & Fogarty, M. (2017). Editorial: Excitement and growth in Gestalt research. Gestalt Journal of Australia & New Zealand, 13(2), 2-8.

[11] Raffagnino, R. (2019). Gestalt therapy effectiveness: A systematic review of empirical evidence. Open Journal of Social Sciences, 7, 66-83. https://doi.org/10.4236/jss.2019.76005

[12] Shahar, B., Carlin, E. R., Engle, D. E., Hegde, J., Szepsenwol, O., & Arkowitz, H. (2011). A pilot investigation of emotion-focused two-chair dialogue intervention for self-criticism. Clinical Psychology and Psychotherapy, 18(1), 1–12. https://doi.org/10.1002/cpp.762

[13] Sicoli, L. A., & Hallberg, E. T. (1998). An analysis of client performance in the two-chair method. Canadian Journal of Counselling/Revue canadienne de counseling, 32(2), 151-162.

[14] Stevens, C., Stringfellow, J., Wakelin, K., & Waring, J. (2011). CORE: Projekt badawczy psychoterapii Gestalt w Wielkiej Brytanii. Wyniki (tłum. R. Mizerska). British Gestalt Journal, 20(2), 22–27. Pobrano z: https://www.britishgestaltjournal.com/features/2014/12/28/polski-core

[15] Strümpfel, U. (2011). Erlebensaktivierende und die emotionale Verarbeitung fördernde Interventionen am Beispiel der Gestalttherapie. [Wykład, Berlin].

[16] Taylor, M. (2014). Trauma therapy and clinical practice: Neuroscience, gestalt and the body. Open University Press/McGraw-Hill Education.

[17] von Wyl, A., Crameri, A., Koemeda, M., Tschuschke, V., & Schulthess, P. (2013). Praxisstudie ambulante Psychotherapie Schweiz (PAP-S): Studiendesign und Machbarkeit. Psychotherapie-Wissenschaft, 3(1), 6–22.

[18] Wagner-Moore, L. E. (2004). Gestalt therapy: Past, present, theory, and research. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training, 41(2), 180–189. https://doi.org/10.1037/0033-3204.41.2.180

[19] Wheeler, G., & Axelsson, L. (2015). Gestalt Therapy (Theories of Psychotherapy ser.). In J. Carlson & M. Englar-Carlson (Series Eds.), American Psychological Association.

Nasze publikacje

Borderline oczami Gestaltu